Kolejne przełomowe odkrycie. Dlaczego trylobity szły gęsiego?

- Góry Świętokrzyskie są geologiczną perłą. Trudno przewidzieć co jeszcze kryją, ale jestem przekonany, że będziemy świadkami kolejnych ważnych odkryć. To kwestia czasu - mówi Adrian Kin, autor kolejnego geologicznego odkrycia w naszym regionie

Znalezione przez niego w kamieniołomie Kowala koło Kielc skamieniałe szczątki żyjących przed 350 milionami trylobitów, a zwłaszcza rozszyfrowanie ich zachowania dają odpowiedź na pytania, które nurtowały badaczy na całym świecie.

Rozmowa z Adrianem Kinem*

Monika Rosmanowska: Od 20 lat przyjeżdża Pan w Góry Świętokrzyskie szukać śladów trylobitów. W końcu się Panu udało...

Adrian Kin: - Rzeczywiście, po raz pierwszy przyjechałem tu jako 11-letni chłopak. Zafascynowany trylobitami szukałem ich skamieniałych pancerzy w kamieniołomie Wiśniówka. Później miałem w planach Kajetanów, ale przez pomyłkę trafiłem do Zachełmia. Tego samego, w którym lata później koledzy odkryli ślady tetrapoda. Ale byłem wówczas zbyt skupiony na roślinach (śmiech). Później jeszcze wiele razy wracałem w Świętokrzyskie i wreszcie trafiłem do kamieniołomu Kowala. To był 1995 rok i zupełny przypadek. Nie pamiętam dokładnie, ale ścieżki odkryłem przy jakiejś prozaicznej czynności, pewnie szedłem za potrzebą, gdy się na nie natknąłem u podnóża jednej ze ścian kamieniołomu. Po powrocie do domu przeglądałem literaturę fachową z całego świata, ale nigdzie znalazłem opisu podobnych trylobitowych ścieżek. Skamieniałości pokazałem profesorowi Andrzejowi Radwańskiemu z Uniwersytetu Warszawskiego. Wiedzieliśmy, że mamy w rękach coś niezwykłego, ale nie potrafiliśmy tego zinterpretować. Nie wiedzieliśmy dlaczego trylobity zachowały się w tak niezwykłych pozach, ani co spowodowało, że w nich zastygły na kolejne 350 milionów lat. Kilkanaście lat skamieliny przeleżały w szafie u profesora.

To co się stało, że postanowił je Pan "odkurzyć" i wrócić do tematu?

- Przed dwoma laty kupiliśmy z narzeczoną kameleona. Karmiliśmy go świerszczami, a te niekiedy uciekały z terrarium. Zauważyłem, że "uciekinierzy" wędrują w poszukiwaniu wilgoci do łazienki. Zaintrygowany zacząłem czytać o tzw. chemosensoryce - i okazało się, że większość gatunków posługuje się swoistymi "ścieżkami zapachowymi". Zrozumiałem, że moje wymarłe morskie stawonogi - trylobity - a ten gatunek był zupełnie ślepy, w celach rozrodczych również wędrowały za zapachem.

Pozostała więc do wyjaśnienia jeszcze jedna tajemnica: dlaczego trylobity zastygły?

- Znalazłem dużo zwiniętych, a więc będących w pozycji obronnej, młodocianych trylobitów. Zacząłem zgłębiać temat, wraz z prof. Michałem Gruszczyńskim przeprowadziłem wiele analiz i zrozumiałem, że przyczyną zastygnięcia było zatrucie siarkowodorem i dwutlenkiem węgla. Gazy wydzielały się z gnijących szczątków pradawnych roślin, znajdujących się tuż pod powierzchnią dna morskiego, po którym wędrowały trylobity. Te odkryte przeze mnie musiały wejść w strefę, w której błyskawicznie się zatruły.

Dlaczego to odkrycie jest tak ważne?

- To pierwszy na świecie kopalny zapis zjawiska nazwanego przeze mnie "chemosensoryką pierwotną". Po raz pierwszy został też opisany powód formowania ścieżek przez trylobity. Po tym odkryciu rozgorzała dyskusja na całym świecie. W podobny sposób można zinterpretować zachowanie wielu innych gatunków morskich stawonogów.

To kolejne, po śladach tetrapoda w Zachełmiu, ważne odkrycie w Świętokrzyskim. Co jeszcze mogą kryć nasze skały?

- Góry Świętokrzyskie są geologiczną perłą. Tutejsze skały są przesycone różnego typu skamieniałościami. Sam zgromadziłem ich około 20 tysięcy. Trudno przewidzieć co jeszcze kryją, ale jestem przekonany, że będziemy świadkami kolejnych ważnych odkryć. To tylko kwestia czasu.

A co my, mieszkańcy świętokrzyskiego, będziemy z tego mieć? Możemy to jakoś wykorzystać?

- Góry Świętokrzyskie pod względem geologicznym są najwspanialszym miejscem w Polsce. Macie skarb, który przy naprawdę niewielkich nakładach może ściągać do regionu wielbicieli geoturystyki z Polski i Europy. Trzeba tylko przygotować im zaplecze. Jeśli władze regionu postawią na to, to gwarantuję stuprocentowy sukces. Świętokrzyskie jest diamentem, który trzeba tylko oszlifować.

*Adrian Kin, geolog, łodzianin i prezes Stowarzyszenia Przyjaciół Ziemi Phacops