Odkrywamy Świętokrzyskie - Zborów

W XV wieku był siedzibą potężnego rodu Zborowskich herbu Jastrzębiec. Najsławniejszy z nich Samuel to jeden z największych awanturników I Rzeczypospolitej.

Skazany najpierw na banicję, a potem ścięty w 1584 roku za spiskowanie przeciw królowi Stefanowi Batoremu Zborowski został ponoć pochowany w rodzinnej wsi. Na ścianie kościoła w pobliskim Solcu-Zdroju znajduje się fragment XVI-wiecznego nagrobka z rzeźbą brodatego rycerza w zbroi i z buławą. Według tradycji to Samuel.

Jego brat Andrzej, właściciel Zborowa w drugiej połowie XVI wieku, też do spokojnych nie należał. Wadził się ciągle z kasztelanem sandomierskim Stanisławem Tarnowskim. A gdy król oddał Tarnowskiemu starostwo stopnickie, które wcześniej należało do Zborowskich, najechał na Stopnicę i wziął w niewolę kasztelana wraz z żoną i dziećmi.

Bracia Zborowscy mieli ponoć w Zborowie dwa dwory-pałace stojące naprzeciw i strzelali z nich do siebie. Według legendy jeden zapadł się pod ziemię, a w jego miejscu jest staw. Ponieważ popierali wybór na tron polski arcyksięcia Maksymiliana Habsburga, a królem został Zygmunt III Waza, stracili znaczenie. Zborów, ich gniazdo rodowe, przeszedł w ręce Tarnowskich. W XVIII wieku jego właścicielami zostali Wielogłowscy herbu Starykoń.

To im obecny kształt zawdzięcza stojący w starym parku pałac. Wzniesiony został na początku XIX wieku w stylu klasycystycznym na części murów dawnej budowli, której początki sięgają zapewne czasów Zborowskich. Do 2007 roku stanowił siedzibę Domu Pomocy Społecznej. Teraz stoi pusty i choć jest jeszcze w dobrym stanie, nie może doczekać się nowego gospodarza. Z zewnątrz wyróżnia go czterokolumnowy portyk, nad nim balkon, ozdobione girlandami pilastry i trójkątny szczyt, pod którym widnieje data 1803. We wnętrzach pałacu zachowały się ornamenty na sufitach i ścianach. W dawnej kaplicy zobaczyć można przyozdobioną aniołkami wnękę po ołtarzu. W jednej sali na pierwszym piętrze przetrwało obramowanie kominka, a w pomieszczeniach na parterze stare krzyżowe i kolebkowo-krzyżowe sklepienia (prawdopodobnie z XVI i XVII wieku) pokryte później dekoracjami stiukowymi.

Kolisty gazon przed pałacem z krzewami jałowca coraz bardziej zarasta samosiejkami. W parku założonym na przełomie XVIII i XIX stulecia dominują lipy i szczególnie popularne w Zborowie kasztanowce. Podworskie zabudowania gospodarcze skupione są wokół dziedzińca otoczonego wysokim murem z otworami przypominającymi strzelnicze. Na ścianie spichlerza widnieje kamienna tarcza z herbem Tarnowskich Leliwa.

Prócz zespołu pałacowo-parkowego w Zborowie warto też zobaczyć kapliczkę z XVII wieku. Zwieńczona ozdobnym daszkiem z krzyżykiem, z płaskorzeźbami przedstawiającymi sceny męki Chrystusa, stoi na wysokim słupie przy drodze do Solca. Bardziej ukryte są figury Jezusa Frasobliwego. Młodsza, wykonana w Pińczowie w 1885 roku, znajduje się w starym sadzie. Starszą, z datą na postumencie 1790, znaleźć można na prywatnej posesji, kilkadziesiąt metrów od bramy do pałacu, po drugiej stronie drogi. Jak pisze Klementyna Helis w opracowaniu "Przydrożni świadkowie wiary i historii", obecni właściciele tak odwrócili Chrystusa, by spoglądał na ich dom. Poprzednio miał głowę skierowaną w kierunku pałacu, Z tej publikacji można się również dowiedzieć, że stojące przy drogach ze Zborowa do Solca i Żukowa mocno już zniszczone krzyże są prawdopodobnie pamiątką po powstańcach styczniowych.

Jak tam trafić

Zborów to wieś w gminie Solec-Zdrój, przy drodze Stopnica-Solec. Do wsi prowadzi też czerwony pieszy szlak turystyczny Solec-Busko-Zdrój oraz żółty szlak rowerowy "Miejsca mocy".

Wycieczka z "Gazetą"

Zborów będziemy zwiedzać w sobotę 4 września podczas kolejnej wycieczki z cyklu "Odkrywamy Świętokrzyskie", na którą jedziemy do gminy Solec-Zdrój. W samym Solcu zobaczymy m.in. stare i nowe obiekty uzdrowiskowe, park zdrojowy, a ponadto XVII-wieczny kościół w Świniarach, zabytkowe kapliczki i figury w Piestrzcu i Kikowie. Zapisy przyjmuje agencja Gold Tour (ul. Żeromskiego 20, tel. [phone], e-mail: [e-mail]). Koszt wyjazdu - 25 zł plus ok. 5 zł za wstępy do zwiedzanych obiektów. We własnym zakresie obiad w restauracji w Solcu. Wyjazd spod dworca PKP o godz. 8, powrót do Kielc ok. godz. 20.