Odkrywamy Świętokrzyskie - kolegiata św. Mikołaja w Końskich

W krypcie przed jej głównym ołtarzem spoczywa kanclerz wielki koronny Jan Małachowski, kawaler Orderu Orła Białego, dzięki któremu Końskie otrzymały w 1748 roku prawa miejskie.

Późnogotycka świątynia, której patronem był pierwotnie także św. Wojciech, została zbudowana w latach 1492-1520. W miejscu starszego murowanego kościoła z początku XIII wieku, który ufundował biskup krakowski Iwo Odrowąż, ówczesny właściciel Końskich i okolicznych miejscowości.

W południowej ścianie obecnej świątyni nad renesansowym portalem wmurowany został półkolisty romański tympanon z krzyżem pośrodku, płaskorzeźbami dwóch rozet i dwóch rajskich drzew. Prawdopodobnie pochodzi z kościoła biskupa Odrowąża, podobnie jak widniejący w murze wieży kamień z romańskim ornamentem, a także płyty z napisami oraz herbami Odrowąż i Rawicz.

Obecny kształt kolegiata zawdzięcza przebudowie według projektu architekta Wacława Popławskiego w latach 1902-1903. Rozebrano wówczas oddaloną nieco od jej murów wieżę z bramą. Nowa, wysoka na 40 m, przylega już do muru świątyni. Poza tym wydłużono nawę i zbudowano zachodnią fasadę z zębatymi szczytami, którymi ozdobiono również kościół od wschodniej strony.

Wewnątrz kolegiaty największe wrażenie robi prezbiterium z gwiaździstym sklepieniem. W jego północnej ścianie zachowało się dawne sakramentarium z przełomu XV i XVI wieku zwieńczone krzyżem i kwiatami lilii. Jest także w prezbiterium siedem pomników i tablic epitafijnych. Najstarszy znajduje się w południowo-wschodnim narożniku. To nagrobek z piaskowca z płaskorzeźbą postaci leżącego rycerza. Łaciński napis informuje, że to pomnik Hieronima Koneckiego, właściciela Końskich, który zmarł w 1564 roku.

W południowej ścianie prezbiterium wmurowana jest marmurowa tablica z rzeźbami alegorycznych postaci sprawiedliwości i mocy po bokach, a zwieńczona alabastrowym popiersiem kanclerza wielkiego koronnego Jana Małachowskiego w bogato zdobionym obramieniu. W długiej łacińskiej inskrypcji wdowa Izabela z Humeckich wymienia liczne cnoty i zasługi zmarłego w 1762 roku męża. Dla Końskich kanclerz wystarał się u króla Augusta III o prawa miejskie. Rozwijał też w okolicy przemysł, zbudował m.in. wielki piec w Stąporkowie, fabrykę broni palnej w Pomykowie i siecznej w Szabelni. W samym mieście rozpoczął budowę okazałej rezydencji. Spoczywa wraz z żoną w podziemnej krypcie przed głównym ołtarzem, który ufundował.

Późnobarokowy kamienny ołtarz stanął w miejscu drewnianego w 1749 roku. Składa się z ośmiu kolumn podtrzymujących baldachim nad Chrystusem na krzyżu. W kolegiacie znajdują się jeszcze dwa ołtarze boczne z początku ubiegłego wieku. W stojącym w nawie od północnej strony znajduje się obraz Matki Boskiej Różańcowej w srebrnej sukience z XVIII wieku, a na zasuwie św. Józef. Po drugiej stronie umieszczony jest ołtarz św. Mikołaja z obrazem tego patrona świątyni autorstwa XVIII-wiecznego malarza Szymona Czechowicza. Obecnie zasłonięty jest wizerunkiem Jana Pawła II.

W nawie zwraca uwagę także kasetonowy drewniany strop wykonany podczas wspomnianej rozbudowy kościoła na początku ubiegłego stulecia, a na ścianach powstałe w tym czasie rzeźby czternastu stacji Drogi Krzyżowej.

Wycieczka z "Gazetą"

Kolegiatę św. Mikołaja zwiedzać będziemy podczas pierwszej w tym roku wycieczki z cyklu "Odkrywamy Świętokrzyskie", na którą w sobotę 26 marca jedziemy do Końskich, a także Wiosny, Sielpi, Kazanowa, Modliszewic oraz Nieba i Piekła. Zapisy chętnych przyjmuje Biuro Podróży Selva Tour (ul. Sienkiewicza 3, tel. [phone], e-mail: [e-mail]), czynne od poniedziałku do piątku od godz. 9 do 17, a w sobotę do 13.