Odkrywamy Świętokrzyskie - zespół parkowo-pałacowy w Końskich

Kanclerz Jan Małachowski chciał mieć okazały pałac wzorowany na rezydencji królów saskich w Pillnitz nad Łabą. Z tych wielkich planów zostały dwa boczne skrzydła, cztery pawilony i rozległy park z ciekawymi obiektami architektury.

Zespół parkowo-pałacowy został zaprojektowany około 1740 roku. Miał być godną siedzibą wielkiego kanclerza koronnego Jana Małachowskiego (1698-1762), który należał do najbardziej wpływowych postaci Rzeczypospolitej. I postanowił w centrum swoich rozległych dóbr Końskie Wielkie zbudować reprezentacyjną siedzibę. Główny gmach pałacowy miał stanąć w miejscu modrzewiowego dworu, w którym mieszkali Małachowscy. Budowę zaczęto jednak od dwóch bocznych parterowych skrzydeł i czterech jednopiętrowych pawilonów dla synów kanclerza - Mikołaja, Stanisława, Jacka i Antoniego. Mikołaj był wojewodą łęczyckim i sieradzkim, starostą opoczyńskim, a także właścicielem Włoszczowy, Stanisław przeszedł do historii jako marszałek Sejmu Czteroletniego i współtwórca Konstytucji 3 maja, Jacek poparł Targowicę, ale nie chciał brać udziału w II rozbiorze, założył też fabrykę porcelany w Ćmielowie, a Antoni był m.in. wojewodą mazowieckim i senatorem. Rozpoczętego przez ojca dzieła w Końskich nie dokończyli.

Rozbudową zespołu zajął się wnuk kanclerza Jana Stanisław Małachowski, syn Mikołaja, właściciel Końskich od 1793 roku przez ponad pół wieku. Sprowadził włoskiego architekta Franciszka Marię Lanciego, który zaprojektował budowę kolejnych obiektów. Najoryginalniejszym z nich jest Oranżeria Egipska. W ozdobionym hieroglifami i posągami faraonów budynku uprawiano w czasach Małachowskich, a później Tarnowskich, kolejnych właścicieli Końskich, rośliny ozdobne. Jako oranżeria, a także miejsce zabaw i przyjęć służyła klasycystyczna Świątynia Grecka z sześciokolumnowym portykiem. Prawdopodobnie według projektu Lanciego w części parku przeznaczonej dla dzieci stanął Domek Wnuczętów. Obok niego zachowała się murowana studnia z płaskorzeźbami oraz ogrodzenie z okrągłymi basztami.

Jednym z najstarszych elementów parkowej architektury jest altana, zbudowana na planie ośmioboku w drugiej połowie XVIII wieku. Do ogrodów francuskich z tego okresu nawiązuje glorietta, czyli otwarty pawilon z kolumnami i arkadami. Znajduje się naprzeciwko głównej bramy do pałacowych skrzydeł i stanowi najbardziej na południe wysunięty element zespołu. Wieńczy ją rzeźba orła na kuli. W okresie międzywojennym przed gloriettą odbywały się uroczystości patriotyczno-religijne.

Spacerując po parkowych alejach warto jeszcze zwrócić uwagę na neogotycką kapliczkę z figurą Matki Boskiej. Nad umieszczonym nad nią na czterech kolumnach baldachimie widnieje z każdej strony herb Małachowskich Nałęcz. W pobliżu bramy w północnej części parku stoi pomnik Tadeusza Kościuszki o ciekawej historii. Na jego cokole znajdowało się pierwotnie popiersie cara Aleksandra II, a stał na skwerze przed kolegiatą św. Mikołaja.. Kościuszko zastąpił cara w 1918 roku. W czasie ostatniej wojny cały pomnik został ukryty. I tak trudno go było później znaleźć, że Końskie zafundowały sobie nowy, przedstawiający Naczelnika na koniu. Stary po odnalezieniu ustawiono na skraju parku. W ten sposób Kościuszko ma teraz dwa pomniki w Końskich.

Wycieczka z "Gazetą"

Zespół parkowo-pałacowy w Końskich zwiedzać będziemy w sobotę 26 marca podczas kolejnej wycieczki z cyklu "Odkrywamy Świętokrzyskie", jaką organizujemy wspólnie z Biurem Podróży Selva Tour. Przypominamy, że wyjazd spod dworca PKP o godz. 8.