Osiedle jak twierdza. Z zimnej wojny

Odkrywamy Świętokrzyskie - Milica. Przed wiekami była to wieś i osada górnicza. Obecnie to osiedle Skarżyska-Kamiennej, zbudowane w okresie zimnej wojny, tak aby mogło służyć celom obronnym.

Według "Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich" Milica istniała już w 1173 roku, kiedy to odbył się tu wiec z udziałem księcia Kazimierza Sprawiedliwego. W drugiej połowie XVII wieku w należącej wówczas do Radziwiłłów osadzie czynna była kuźnica. Po połączeniu w 1858 roku z wsią Ciurów Milica liczyła ponad 300 mieszkańców.

W 1923 roku osada włączona została w granicę utworzonego miasta Kamienna, dla którego pięć lat później zatwierdzono obecną nazwę Skarżysko-Kamienna. W latach 50. ubiegłego wieku na terenie Milicy wzniesiono osiedle dla pracowników pobliskich zakładów zbrojeniowych. Zostało ono zaprojektowane i zbudowane według wytycznych komendy Terenowej Obrony Przeciwlotniczej. Był to szczytowy okres zimnej wojny, największego napięcia między ZSRR oraz uzależnionymi od niego państwami socjalistycznymi a Stanami Zjednoczonymi i ich sojusznikami, trwała krwawa wojna w Korei.

Na Milicy powstawały bloki z cegły, zwykle trzykondygnacyjne, tworzące zwartą zabudowę. Ustawione zostały tak, aby zamykać dostęp do podwórek. Wejścia do klatek schodowych w większości znajdowały się od wewnątrz osiedla. Na jego terenie było wszystko, co niezbędne do funkcjonowania - własna sieć ulic, sieć wodociągowa, kanalizacyjna i ciepłownicza, ośrodek zdrowia, przedszkole i żłobek, łącznica telefoniczna i stacje zasilania prądem. Kilka lat temu w czasie budowy fontanny u zbiegu ulic Norwida i Sikorskiego odkryto ukryty pod ziemią zbiornik na blisko milion litrów wody, która miała służyć do gaszenia pożarów.

Pod większością bloków znajdowały się schrony mogące pomieścić około 30 proc. mieszkańców. Obecnie wykorzystywane są jako piwnice. O ich obronnym przeznaczeniu świadczą znajdujące się między blokami tzw. grzybki, mające służyć jako wyjścia ewakuacyjne. Od zachodniej strony, skąd najbardziej obawiano się ataku "imperialistów", zachowały się wysokie skarpy koło bloków, które miały ułatwiać ostrzeliwanie artyleryjskie.

To obronne osiedle zamyka się w obrębie ulic Piłsudskiego, Południowej, Paryskiej i Krasińskiego. Już poza jego granicami położone są inne strategiczne obiekty. Kilkadziesiąt metrów na północ pod budynkiem Szkoły Podstawowej nr 5 przy ul. Norwida mieści się schron dla sztabu zarządzającego miastem. Ma blisko 150 m kw. powierzchni. Prowadzą do niego dwa wejścia oraz tunel wyjścia zapasowego. W jednym z pomieszczeń zachował się agregat prądotwórczy, w innym agregat filtracyjno-wentylacyjny z filtrami węglowymi, a w korytarzu kabiny telegrafistów, którzy mieli przyjmować meldunki z terenu miasta.

Pod zbudowanym w latach 1958-1962 ok. 200 m na wschód od osiedla gmachem Miejskiego Centrum Kultury znajdują się dwa schrony dla około 300 osób. Zajmują większą powierzchnię niż część nadziemna budynku. Prawdopodobnie miały służyć jako zapasowe miejsce dowodzenia. Planowano tam również zlokalizować łaźnię do odkażania przeciwchemicznego, a także punkty czerpania wody.

Jak tam trafić

Najważniejsze zimnowojenne obiekty znajdują się na wyznaczonej w ubiegłym roku miejskiej trasie turystycznej w Skarżysku-Kamiennej. Zwiedzanie z przewodnikiem można zamówić w oddziale PTTK, tel. [phone].